ही पोस्ट ग्लोबल व्हॉइसेसच्या नोव्हेंबर 2026 मधील “न्याय हीच पायाभूत व्यवस्था” या स्पॉटलाइट मालिकेचा भाग आहे. कोणत्याही समाजासाठी न्याय ही महत्त्वाची पायाभूत व्यवस्था म्हणून कसा कार्य करतो, हे अधोरेखित करण्यासाठी ग्लोबल व्हॉइसेसने या स्पॉटलाइटमध्ये द हेग इन्स्टिट्यूट फॉर इनोव्हेशन ऑफ लॉ (HiiL) सोबत भागीदारी केली आहे. स्रोत विभागात दिलेल्या देणगीच्या दुव्याद्वारे तुम्ही या वार्तांकनाला पाठिंबा देऊ शकता.
डॅनिएल नोबोआ यांच्या सरकारने तरुणांसाठी रोजगार वाढवण्याच्या उद्देशाने राबवलेल्या ‘होव्हेनेस एन आक्सिओन’ (युथ इन ॲक्शन) धोरणाला विरोध करत, क्विटोमध्ये हजारो विद्यार्थी रस्त्यांवर आणि चौकांमध्ये मोर्चे व धरणे आंदोलन करत आहेत. औषधे, सुरक्षितता आणि शिक्षणासाठी अर्थसंकल्पाची तरतूद अशा त्यांच्या मागण्या आहेत.
त्यांची आंदोलने इक्वेडोरमधील सामूहिक आंदोलनाच्या पारंपरिक पद्धतीपासून स्पष्टपणे वेगळी आहेत. यापूर्वी अशा आंदोलनांचे नेतृत्व कॉन्फेडरेशन ऑफ इंडिजिनस नॅशनॅलिटीज ऑफ इक्वेडोर (CONAIE); इक्वेडोर कॉन्फेडरेशन ऑफ फ्री ट्रेड युनियन ऑर्गनायझेशन्स (CEOSL), युनायटेड वर्कर्स फ्रंट (FUT) आणि नॅशनल युनियन ऑफ एज्युकेटर्स (UNE) यांसारख्या कामगार संघटनांनी; तसेच स्त्रीवादी, खाणविरोधी आणि पर्यावरणवादी चळवळींनी केले आहे.
मात्र, शनिवार, 10 ऑक्टोबर 2026 रोजी दुपारी इक्वेडोरच्या राजधानीत माध्यमिक शाळा आणि विद्यापीठांतील विद्यार्थ्यांच्या नेतृत्वाखाली मोठे आंदोलन झाले. क्विटोच्या ऐतिहासिक मध्यवर्ती भागाकडे मोर्चा काढण्यासाठी विद्यार्थी सेंट्रल युनिव्हर्सिटीबाहेर जमले होते. अनेक युवक गटांचा समावेश असलेल्या ऑटोनॉमस रेझिस्टन्स फ्रंटने (FARO) या आंदोलनाचे आवाहन केले होते:
क्विटोमध्ये जे घडत आहे ते थक्क करणारे आहे:
मोर्चाचे नेतृत्व करणाऱ्यांनी मोर्चा संपल्याचे जाहीर करून लोकांना पांगण्याचे आवाहन केले. तरीही, पोलिसांचा वेढा झुगारून आणि डॅनिएल नोबोआ यांच्या सरकारविरोधात घोषणा देत जमाव क्विटोच्या रस्त्यांवरून पुढे जात आहे. @teleSURtv
— एलेना रोद्रिगेस यान्येस (@ElenaDeQuito), 10 ऑक्टोबर 2026
क्विटोमध्ये जे घडत आहे ते थक्क करणारे आहे: मोर्चाचे नेतृत्व करणाऱ्यांनी मोर्चा संपल्याचे जाहीर करून जमावाला पांगण्याचे आवाहन केले. तरीही, पोलिसांची नाकाबंदी झुगारून आणि डॅनिएल नोबोआ यांच्या सरकारविरोधात घोषणा देत मोठा जमाव क्विटोच्या रस्त्यांवरून पुढे जात आहे.
क्विटोच्या तरुणांनी रस्त्यांवरील आपल्या उपस्थितीतून सार्वजनिक सेवांच्या ढासळत्या स्थितीचा निषेध केला. यामध्ये रुग्णालयांतील वैद्यकीय साहित्य आणि औषधांचा तुटवडा, सार्वजनिक शिक्षणाच्या अर्थसंकल्पातील कपात, तरुणांसाठी रोजगाराची कमतरता, असुरक्षिततेत सातत्याने होणारी वाढ आणि सरकारी यंत्रणांतील कर्मचाऱ्यांकडून केल्या जाणाऱ्या सक्तीच्या बेपत्ता करण्याच्या घटनांचा समावेश होता. पॅलेस्टाईनमधील नरसंहार आणि लॅटिन अमेरिकेतील अमेरिकेच्या हस्तक्षेपवादाविरोधातही त्यांनी घोषणा दिल्या.
व्यवस्थेतील त्रुटींमुळे तरुणांचे आंदोलन
नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ स्टॅटिस्टिक्स अँड सेन्ससच्या (INEC) आकडेवारीनुसार, इक्वेडोरमधील बेरोजगारांपैकी 40% लोक 15 ते 24 वर्षे वयोगटातील आहेत. रोजगारातील अस्थिरता, संधींचा अभाव आणि जगण्याचा वाढता खर्च हे देशातील तरुणांवर परिणाम करणाऱ्या घटकांपैकी काही आहेत.
दरम्यान, 30 ऑक्टोबर रोजी नोबोआ प्रशासनाने ‘युथ इन ॲक्शन’ची तिसरी आवृत्ती सुरू केली. 18-29 वयोगटासाठी असलेल्या या उपक्रमात दरमहा USD 400 वेतनासह 2 महिन्यांच्या तात्पुरत्या नोकऱ्यांचे आश्वासन देण्यात आले आहे. विविध शिक्षणतज्ज्ञ आणि नागरी क्षेत्रातील प्रतिनिधींनी या उपायावर कठोर टीका केली आहे. त्यांच्या मते, सर्वसमावेशक आणि दीर्घकालीन दृष्टिकोनाचा अभाव हा तरुणांची बेरोजगारी हाताळण्यात हा उपाय निष्प्रभ असल्याचे सिद्ध करतो.
नोव्हेंबर 2025 मध्ये इक्वेडोरच्या नॅशनल असेंब्लीने देशाच्या 2026 च्या अर्थसंकल्पीय प्रस्तावाला मंजुरी दिली. त्यामध्ये सार्वजनिक विद्यापीठे, पॉलिटेक्निक शिक्षणसंस्था, संयुक्त अर्थसाहाय्य मिळणाऱ्या संस्था आणि पदव्युत्तर अभ्यासक्रमांच्या मंजूर अर्थसंकल्पात सुमारे USD 99 दशलक्षांची कपात करण्यात आली. विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्तींचा अभाव, संशोधनात कोणतीही गुंतवणूक नसणे आणि मोफत सार्वजनिक उच्च शिक्षणासाठी उपलब्ध जागांमध्ये घट यातून ही कपात दिसून आली. इक्वेडोरच्या राज्यघटनेतील अनुच्छेद 26 नुसार मोफत सार्वजनिक उच्च शिक्षण हा मूलभूत अधिकार आहे.
घोषणा: तरुणांच्या प्रतिकाराची भाषा
तरुणांच्या शांततापूर्ण मोर्चादरम्यान सहभागी लोकांनी “नोबोआ, सत्ता सोडा,” “जनतेला शांतता नसेल, तर सरकारलाही ती मिळणार नाही,” आणि “नोबोआ, फॅसिस्ट” अशा घोषणा दिल्या. केवळ तरुणांवरच नव्हे, तर बहुसंख्य लोकसंख्येवर परिणाम करणारे सामाजिक प्रश्न सोडवण्यात सरकार अपयशी ठरल्याचे त्यांना वाटते आणि या घोषणांमधून त्यांनी आपला संताप व्यक्त केला.
सदोष सार्वजनिक प्रशासनाला थेट विरोध आणि त्यासोबत नागरिकांविरुद्ध होणारा अतिरेकी सरकारी हिंसाचार यांमुळे विद्यार्थ्यांना आंदोलनाची प्रेरणा मिळाली. सोशल मीडियावर पोस्ट केलेल्या अनेक व्हिडिओंमध्ये शांततापूर्ण निदर्शकांवरील पोलिसांचा आक्रमकपणा तसेच आंदोलनाचे वार्तांकन करणाऱ्या पत्रकारांवरील शारीरिक हल्ले नोंदवले गेले.
टेलीसुरच्या वार्ताहर एलेना रोद्रिगेस यान्येस यांनी X वर आपला अनुभव सांगितला:
प्रसारमाध्यमांवरील पोलिसांच्या हल्ल्यांचे पुन्हा पुन्हा वर्णन करावे लागत असल्याचा मला कंटाळा आला आहे. आज अधिकारी तरुण निदर्शकांना ज्या हिंसक पद्धतीने मारहाण करत होते, त्याची नोंद करण्याचा मी प्रयत्न करत असताना माझ्या डोक्याच्या मागच्या बाजूला दंडुक्याचा फटका बसला. मी मागे वळले आणि पत्रकार म्हणून माझी ओळख पटवण्यासाठी टेलीसुरचा मायक्रोफोन दाखवला; त्यावर उत्तर म्हणून दंडुक्याचा आणखी एक फटका बसला आणि मायक्रोफोन तुटला.
आम्हा पत्रकारांना स्वतः बातमी व्हायचे नाही. मला कोणत्याही गोष्टीत प्रमुख व्यक्ती व्हायचे नाही. जे घडत आहे ते सांगण्यासाठी आणि सत्ताधाऱ्यांना अनेकदा कुणीही पाहू नये असे वाटणाऱ्या गोष्टींची नोंद करण्यासाठी मी रस्त्यावर आहे.
आणि मारहाण करून मला पोलिसांच्या क्रूरतेची नोंद करण्यापासून रोखता येईल, माझा मायक्रोफोन बाजूला ठेवायला लावता येईल किंवा कुणाचीही ‘गैरसोय’ होणार नाही अशा ठिकाणाहून पत्रकारिता करण्यासाठी मला अनेक चौक मागे हटवता येईल, असे त्यांना वाटत असेल तर ते साफ चुकत आहेत.
घटनांपासून पत्रकारांनी दूर जाण्याची गरज नाही; पोलिसांनी हल्ले करणे थांबवण्याची गरज आहे. माहिती देण्याच्या अधिकाराची दंडुक्याच्या जोरावर तडजोड होऊ शकत नाही.
— एलेना रोद्रिगेस यान्येस (@ElenaDeQuito), 11 ऑक्टोबर 2026
प्रसारमाध्यमांवरील पोलिसांच्या हल्ल्यांचे पुन्हा पुन्हा वर्णन करावे लागत असल्याचा मला कंटाळा आला आहे. आज अधिकारी तरुण निदर्शकांना ज्या हिंसक पद्धतीने मारहाण करत होते, त्याची नोंद करण्याचा मी प्रयत्न करत असताना माझ्या डोक्याच्या मागच्या बाजूला दंडुक्याचा फटका बसला. मी मागे वळले आणि पत्रकार म्हणून माझी ओळख पटवण्यासाठी टेलीसुरचा मायक्रोफोन वर धरला; त्यावर उत्तर म्हणून दंडुक्याचा आणखी एक फटका बसला आणि मायक्रोफोन तुटला.
आम्हा पत्रकारांना स्वतः बातमी व्हायचे नाही. मला कोणत्याही गोष्टीत प्रमुख व्यक्ती व्हायचे नाही. जे घडत आहे त्याचे वार्तांकन करण्यासाठी आणि सत्ताधाऱ्यांना अनेकदा कुणीही पाहू नये असे वाटणाऱ्या गोष्टींची नोंद करण्यासाठी मी रस्त्यावर आहे.
आणि बळाचा वापर करून—फटक्यांवर फटके मारून—मला पोलिसांच्या क्रूरतेचे चित्रीकरण थांबवायला लावता येईल, माझा मायक्रोफोन बाजूला ठेवण्यास भाग पाडता येईल किंवा कुणाचीही ‘गैरसोय’ होणार नाही अशा ठिकाणाहून पत्रकारिता करण्यासाठी मला अनेक चौक मागे ढकलता येईल, असे त्यांना वाटत असेल तर ते साफ चुकत आहेत.
घटनांपासून पत्रकारांनी दूर जाण्याची गरज नाही; पोलिसांनी हल्ले करणे थांबवण्याची गरज आहे. माहिती देण्याच्या अधिकाराची दंडुक्याच्या जोरावर तडजोड होऊ शकत नाही.
कॅथलिक युनिव्हर्सिटी ऑफ इक्वेडोरच्या विद्यार्थी महासंघाचे अध्यक्ष हातारी उल्कुआंगो यांनी आपल्या एका भाषणात ही आंदोलने “केवळ सुरुवात” असल्याचा इशारा दिला.
10 ऑक्टोबर रोजी तरुणांनी मोर्चे आणि धरणे आंदोलनांनी रस्ते व्यापले असताना, आपला आवाज पोहोचवण्यासाठी कलेचाही वापर केला. त्यांनी गाणी गायली, वाद्ये वाजवली, मुखवटे घातले आणि विविध वेशभूषा केल्या. यातून त्यांनी दाखवून दिले की ते एकत्र आले तर खूप ताकदवान होऊ शकतात आणि आपले मत मांडण्यासाठी हिंसेची गरज नसते.
सरकारने आंदोलन मोडून काढण्यासाठी आणि निदर्शकांवर दडपशाही करण्यासाठी अधिकाऱ्यांना पाठवले. सरकारी हिंसाचाराच्या परिणामांविषयीचे आरोप—डझनभर विद्यार्थ्यांचा श्वास कोंडला गेला, ते जखमी झाले आणि त्यांना ताब्यात घेण्यात आले—सोशल मीडियावर झपाट्याने पसरले. मात्र, जोपर्यंत आपले म्हणणे ऐकले जात नाही आणि सरकारच्या बोथट बळजबरीने आपल्याला वागवले जात आहे, तोपर्यंत आपण रस्त्यांवर परत येऊ आणि डगमगणार नाही, असे या तरुणांनी सांगितले.
इक्वेडोरच्या रस्त्यांवर तरुणांनी घेतलेली आघाडीची भूमिका आणि तिच्यासमोर उभी असलेली सरकारची हिंसक दडपशाही करण्याची क्षमता या केवळ कल्याणकारी राज्याचे संकट आणि बहिष्करण करणाऱ्या राज्याचे बळकटीकरणच दाखवत नाहीत, तर राजकीय बदल घडवणारे घटक म्हणून तरुणांची ऐतिहासिक भूमिकाही अधोरेखित करतात.
समाजाने ज्या ‘काचेच्या पिढी’ला जपण्याचा प्रयत्न केला, ती पिढी आता तिला वगळणाऱ्या आर्थिक आणि राजकीय व्यवस्थेतील विरोधाभास अनुभवत आहे. त्यामुळे तिचे भविष्य अधिकाधिक अनिश्चित होत असून ही पिढी त्याविरोधात कृती करत आहे.